Ścieranie chrząstki, trzeszczenie kolana, ubytek na kości — uszkodzenie chrząstki stawowej

Dlaczego chrząstka nie może się naprawić

Chrząstka szklista — ta pokrywająca staw — nie ma naczyń krwionośnych. Odżywia się wyłącznie z płynu stawowego, dyfuzją. Oznacza to, że organizm nie potrafi dostarczyć do uszkodzonego miejsca komórek naprawczych tak, jak robi to przy złamaniu kości czy zranionej skórze.

Ubytek w chrząstce to jak dziura w drodze. Kości zaczynają się obciążać nierównomiernie, rośnie tarcie, zaczyna się ból. Z czasem ubytek się powiększa — to droga od uszkodzenia ogniskowego do choroby zwyrodnieniowej. Właśnie dlatego wczesna interwencja jest tak istotna.

Objawy, które pacjenci opisują

Uszkodzenie chrząstki nie zawsze daje dramatyczne objawy od razu. Najczęściej pacjenci zgłaszają się, gdy problem trwa tygodnie lub miesiące:

• Ból przy obciążaniu — szczególnie przy wchodzeniu po schodach, wstawaniu z krzesła, długim chodzeniu
• Trzeszczenie lub „mielenie” — wyczuwalne pod ręką lub słyszalne przy ruchu
• Obrzęk po aktywności — staw „puchnie” po wysiłku, rano jest lepiej
• Blokowanie stawu — jeśli fragment chrząstki oderwał się i porusza się w stawie (ciało wolne)
• Stopniowe ograniczenie ruchu — kolano nie zgina się lub nie prostuje tak jak kiedyś

Przyczyny — nie zawsze uraz

Chrząstkę uszkadza uraz (skręcenie kolana, upadek), ale też przewlekłe przeciążenie — nadwaga, intensywny sport na twardych nawierzchniach, praca fizyczna. Najczęściej działa kilka czynników jednocześnie.

Szczególnie ważna jest biomechanika: nieleczone uszkodzenie więzadła krzyżowego lub usunięta łąkotka zmieniają rozkład sił w stawie. Każdy rok z niestabilnym kolanem to rok szybszego zużywania chrząstki. Dlatego przy rekonstrukcji ACL zawsze oceniam stan chrząstki — i jeśli jest uszkodzona, naprawiam ją w tym samym zabiegu.

Diagnostyka

Podstawą jest rezonans magnetyczny (MRI) — pozwala ocenić głębokość i rozległość ubytku. Stosuję klasyfikację ICRS (International Cartilage Repair Society), która dzieli uszkodzenia na stopnie I–IV — od powierzchniowego zmiękczenia do odsłonięcia kości podchrzęstnej.

RTG jest przydatne w ocenie osi kończyny i zaawansowania zwyrodnienia, ale nie pokazuje chrząstki bezpośrednio. Ostateczna ocena następuje śródoperacyjnie — artroskop pozwala bezpośrednio obejrzeć i palpacyjnie sprawdzić jakość chrząstki.

Leczenie — trzy strategie naprawy

Moja filozofia to zachować własny staw tak długo, jak to możliwe. Endoproteza jest ostatecznością — szczególnie u pacjentów poniżej 50. roku życia.

Wybór metody zależy od wielkości ubytku, jego lokalizacji, wieku i aktywności pacjenta, stanu osi kończyny. Nie ma jednego rozwiązania dla wszystkich — każdy przypadek oceniam indywidualnie.

Kiedy operuję, kiedy nie

Operuję, gdy:

• Ubytek jest pełnej grubości (ICRS III–IV) i powoduje ból przy codziennych aktywnościach
• Ciało wolne blokuje staw
• Uszkodzenie chrząstki towarzyszy rekonstrukcji ACL lub szyciu łąkotki
• Pacjent jest młody i aktywny — zysk z naprawy jest największy

Nie proponuję operacji, gdy:

• Zaawansowane zwyrodnienie obejmujące cały staw — chrząstka jest zniszczona globalnie, naprawy ogniskowe nie pomogą
• Pacjent nie będzie w stanie przejść rehabilitacji (odciążenie po mikrozłamaniach wymaga dyscypliny)
• Oś kończyny wymaga korekcji — najpierw osteotomia, potem naprawa chrząstki (albo jedno i drugie jednocześnie)

Rehabilitacja — klucz do wyniku